Nhiều lớp mầm non vẫn hiểu sai về hoạt động sáng tạo bằng âm nhạc cho trẻ mầm non. Với họ, đó chỉ là bật một bài nhạc thiếu nhi cho vui tai. Cô mở nhạc lúc đón trẻ, lúc ăn trưa, lúc chuyển tiết. Nhạc chỉ đóng vai trò nền, trẻ nghe chứ chưa được làm gì với nó.
Chúng tôi đứng lớp nhiều năm và thấy rõ khoảng trống này. Một bài hát có thể trở thành cả một hoạt động sáng tạo. Trẻ gõ nhịp, đoán tên con vật qua giai điệu, hoặc tự tay làm nhạc cụ. Nhạc không thiếu ở đây. Cái thiếu là cách khai thác nhạc cho đúng.
Âm Nhạc Là Công Cụ Hữu Ích Nhưng Chưa Được Khai Thác Hết Trong Giáo Dục Mầm Non
Não trẻ mầm non phát triển rất nhanh, nhất là vùng xử lý âm thanh và vận động. Khi trẻ nghe nhạc và vận động cùng lúc, hai vùng não này hoạt động song song. Đó là lý do âm nhạc, nếu dùng đúng cách, kích thích tư duy tốt hơn nhiều so với chỉ nghe thụ động.
Với trẻ hai đến ba tuổi, thời gian tập trung mỗi hoạt động chỉ khoảng năm đến bảy phút. Trẻ bốn đến năm tuổi có thể theo được đến mười lăm phút nếu hoạt động đủ hấp dẫn. Chúng tôi luôn canh thời lượng theo đúng độ tuổi thực tế của lớp mình, không áp chung một khung giờ cho mọi nhóm.
Chọn Đúng Nhạc Trước Khi Nghĩ Đến Vận Động
Chúng tôi kén chọn bản nhạc khá kỹ cho mục tiêu này. Nhạc có lời rõ ràng, tiết tấu đều thường dễ giúp trẻ bắt nhịp hơn nhạc hòa tấu phức tạp. Bài dân ca ngắn, quen thuộc với trẻ, luôn là lựa chọn đầu tiên của chúng tôi. Sau đó chúng tôi mới thêm biến tấu vận động vào.
Chúng tôi từng thử điều này với một lớp mẫu giáo nhỡ. Thay vì bật nhạc rồi để trẻ ngồi yên nghe, chúng tôi cho trẻ vừa nghe vừa gõ que gỗ theo nhịp trống. Chỉ sau hai tuần, nhiều trẻ tự nhớ giai điệu nhanh hơn hẳn so với cách học hát thông thường.
Một số trường mầm non tư thục đóng gói các buổi âm nhạc thành khóa học ngắn. Họ bán thêm khóa học đó cho phụ huynh muốn con luyện thêm ở nhà. Muốn bán được, trường cần một kênh online đủ tin cậy để phụ huynh yên tâm đăng ký. Một đơn vị thiết kế website bán hàng bài bản sẽ giúp phần giới thiệu khóa học rõ ràng hơn. Phụ huynh cũng dễ đặt mua hơn nhiều so với chỉ đăng trên mạng xã hội.
Mở Rộng Ra Ngoài Bốn Bức Tường Lớp Học
Âm nhạc sáng tạo cũng không nhất thiết phải gói gọn trong lớp học. Chúng tôi từng mang nhạc cụ tự chế ra sân, để trẻ vừa chơi vừa gõ nhịp theo bước chân. Cách phối hợp này khá gần với tinh thần của những buổi hoạt động ngoài trời dành cho khối lá. Nhiều trường mầm non khác cũng đang áp dụng hướng đi tương tự, chỉ khác là có thêm yếu tố âm thanh dẫn dắt.
Sai lầm chúng tôi hay gặp là chọn nhạc quá nhanh hoặc lời quá dài. Trẻ ba đến năm tuổi khó theo kịp tiết tấu trên một trăm hai mươi nhịp mỗi phút. Bài hát ngắn, giai điệu lặp lại, tiết tấu vừa phải luôn hiệu quả hơn. Bản nhạc phức tạp có thể hay với tai người lớn, nhưng lại khó với trẻ.
Lợi Ích Của Hoạt Động Sáng Tạo Bằng Âm Nhạc Cho Trẻ Mầm Non
Âm nhạc chạm vào cảm xúc trước khi trẻ kịp gọi tên cảm xúc đó bằng lời. Một giai điệu vui khiến trẻ cười theo bản năng. Một giai điệu chậm khiến trẻ tự nhiên lắng lại. Ở tuổi mầm non, đây là cách luyện cảm xúc tự nhiên nhất. Nó dễ hơn nhiều so với việc dạy trẻ diễn đạt cảm xúc bằng câu chữ.
Âm nhạc cũng âm thầm giúp trẻ mở rộng vốn từ. Mỗi bài hát mới thường mang theo vài từ lạ. Những từ đó được lặp lại nhiều lần trong giai điệu, nên trẻ nhớ nhanh hơn học qua lời nói thường. Đây là lý do nhiều lớp tiếng Anh cho trẻ nhỏ cũng ưu tiên dùng bài hát thay vì học từ vựng rời rạc.
Chúng tôi hay ghép âm nhạc vào giờ vui chơi thay vì tách riêng thành một tiết học cứng nhắc. Trẻ vừa chơi trò chuyền bóng, vừa hát theo nhịp trống cô gõ. Cách lồng ghép này khá gần với tinh thần của giáo án hoạt động vui chơi dành cho trẻ. Nhiều giáo viên mầm non hay tham khảo tài liệu đó khi lên kế hoạch tuần.
Vận Động Tinh Đi Kèm Theo Từng Nhịp Hát
Khi trẻ vừa hát vừa vỗ tay đúng nhịp, cơ thể phải phối hợp tai nghe, tay và cả nhịp thở cùng lúc. Đây là bài tập vận động tinh, không kém phần hiệu quả so với các trò chơi vận động thông thường. Trẻ luyện được khả năng này sớm thường cầm bút vững tay hơn khi vào lớp một.
Chúng tôi nhớ một bé trai khá nhút nhát, ít nói trong giờ học thường ngày. Nhưng cứ đến giờ nhạc, bé lại là người gõ trống hăng nhất lớp. Âm nhạc cho bé một cách biểu đạt không cần dùng lời. Điều đó giúp bé tự tin hơn hẳn ở những giờ học khác.
Nhiều lớp cho trẻ hát đi hát lại một bài quá lâu, khiến trẻ mất hứng chỉ sau vài phút đầu. Mẹo của chúng tôi là đổi bài sau mỗi ba đến bốn phút, xen giữa hát và gõ nhịp bằng nhạc cụ tự chế. Trẻ được đổi hình thức liên tục nên vẫn tập trung mà không thấy nhàm chán.
Gợi Ý Hoạt Động Sáng Tạo Âm Nhạc Phù Hợp Cho Trẻ Mầm Non
Không cần đàn hay trống chuyên dụng mới bắt đầu được. Vài vật liệu quen thuộc có sẵn trong lớp là đủ để tổ chức một buổi hoạt động trọn vẹn.
Tự Chế Nhạc Cụ Từ Vật Liệu Tái Chế
Chúng tôi thường dành mười lăm phút đầu giờ để trẻ tự làm nhạc cụ trước khi chơi nhạc. Việc tự tay làm ra thứ mình sắp dùng khiến trẻ hào hứng hơn hẳn. Cảm giác đó khác nhiều so với khi cô phát sẵn nhạc cụ mua ngoài cửa hàng. Vài gợi ý chúng tôi hay dùng:
- Chai nhựa nhỏ đổ ít hạt đậu khô làm shaker, lắc lên nghe tiếng rào rào khá vui tai.
- Hộp giấy bọc dây thun quanh miệng hộp, gảy thun để trẻ nghe âm khác nhau theo độ căng.
- Nắp chai cũ buộc dây, mỗi trẻ cầm một đầu, gõ nhẹ vào nhau theo nhịp cô hô.
Nếu không có thời gian chuẩn bị, nhạc cụ gõ mầm non bán sẵn cũng là một lựa chọn. Giá hiện dao động khoảng năm mươi đến hai trăm nghìn đồng một bộ nhỏ. Mức giá này không quá cao, nhưng chúng tôi vẫn ưu tiên cho trẻ tự làm trước. Giá trị trải nghiệm của việc tự tay tạo ra âm thanh khác hẳn so với việc chỉ cầm nhạc cụ có sẵn.
Một lưu ý nhỏ nhưng quan trọng: vật liệu tái chế cần rửa sạch và kiểm tra kỹ cạnh sắc trước khi đưa cho trẻ. Chai nhựa nên cắt miệng tròn, không để mép sắc. Hộp giấy nên chọn loại đã bong keo, tránh còn ghim kim loại sót lại.
Sai lầm thường gặp là làm nhạc cụ xong rồi bỏ đó, chỉ dùng đúng một lần cho vui. Mẹo của chúng tôi là giữ lại toàn bộ nhạc cụ tái chế, dùng xoay vòng suốt nhiều tuần. Gắn thêm tên bé lên từng món đồ cũng giúp trẻ có cảm giác sở hữu, tự giác giữ gìn hơn.
Hát Kết Hợp Vận Động Theo Nhóm
Chúng tôi thường chia lớp thành từng nhóm bốn đến năm trẻ, mỗi nhóm hát một đoạn rồi đổi vai lĩnh xướng. Trẻ nhút nhát nhờ vậy cũng có cơ hội đứng trước nhóm nhỏ, không bị áp lực hát một mình cả bài. Cách chia nhóm nhỏ luôn dễ quản lý hơn so với để cả lớp hát chung.
Tần suất chúng tôi áp dụng là hai đến ba buổi mỗi tuần, mỗi buổi khoảng mười lăm đến hai mươi phút. Dày hơn dễ khiến trẻ ngán. Thưa hơn thì khó hình thành thói quen. Đây là mức chúng tôi thấy vừa sức với một lớp mẫu giáo nhỡ.
Sau giờ nhạc, chúng tôi hay nối sang một hoạt động thẩm mỹ khác để trẻ giữ mạch cảm xúc đang có. Ví dụ như buổi vẽ tàu thuyền trên biển mà chúng tôi từng lồng ghép ngay sau tiết hát vận động. Lúc đó trẻ vẫn còn hào hứng, dễ vào việc hơn.
Sai lầm thường gặp là ép mọi trẻ hát to đều nhau, khiến trẻ nhút nhát càng thu mình lại. Mẹo nhỏ là cho trẻ chọn vai gõ nhạc cụ nếu chưa sẵn sàng hát. Cứ vài buổi lại tăng dần mức độ tham gia, trẻ sẽ tự tin hát to hơn khi thấy an toàn.
Điều Chúng Tôi Rút Ra Sau Nhiều Mùa Dạy Nhạc Cho Trẻ
Sau nhiều mùa đứng lớp, chúng tôi nhận ra một điều khá đơn giản. Trẻ không cần nhạc cụ đắt tiền để sáng tạo. Trẻ chỉ cần được phép nghịch, gõ sai nhịp vài lần trước khi gõ đúng. Vai trò của cô là tạo ra khoảng trống đó, không phải ép trẻ hát tròn bài ngay từ đầu.
Nếu tuần này lớp bạn chưa có hoạt động âm nhạc nào ngoài giờ ngủ, hãy thử bắt đầu bằng một chiếc shaker tự chế. Chỉ cần vỏ chai nhựa cũ và ít hạt đậu khô là đủ. Chỉ mười phút mỗi ngày, trẻ sẽ quen dần với việc âm nhạc là để chơi cùng, không chỉ để nghe.
