Nhiều phụ huynh vừa lo cho con nhỏ ở tuổi mầm non, vừa phải tính chuyện đứa lớn sắp vào lớp 10 hoặc lớp 12. Hai việc nghe như tách biệt nhưng thực tế lại đan vào nhau khá nhiều. Đội ngũ chúng tôi đã trò chuyện với không ít gia đình rơi vào đúng tình huống này. Ai cũng sợ mình bỏ sót điều quan trọng cho con, và nỗi sợ ấy rất dễ hiểu.
Bài viết này đi qua cách bạn có thể tiếp cận tư vấn khối thi, ngành học và nghề nghiệp một cách bình tĩnh và có kế hoạch. Chúng tôi viết từ góc nhìn của người đã theo dõi khá kỹ những câu chuyện chọn ngành trong vài năm gần đây, nên có những điều rút ra từ thực tế chứ không chỉ từ sách vở.
Bắt đầu từ con người, đừng bắt đầu từ danh sách ngành
Mở bảng ngành học ra, bạn rất dễ choáng ngợp trước hàng trăm lựa chọn. Chúng tôi thường khuyên phụ huynh làm ngược lại. Hãy nhìn vào việc con đang thích gì, giỏi môn nào và đã thể hiện điều gì qua cách con chơi, cách con học. Những dấu hiệu nhỏ này thường nói được nhiều hơn một bài trắc nghiệm tính cách.
Có một cậu học trò từng được đội ngũ chúng tôi tư vấn rất mê vẽ, hay tự làm mô hình từ giấy bìa. Ban đầu gia đình muốn con theo kinh tế vì nghe nói dễ xin việc. Sau vài buổi trò chuyện, cả nhà mới nhận ra con hợp với thiết kế hơn. Lựa chọn đó không chỉ khiến con học hào hứng hơn, mà còn đặt nền cho một hướng nghề rõ ràng. Chúng tôi không nói đó là đáp án đúng cho mọi người, chỉ là một ví dụ cho thấy việc lắng nghe con quan trọng đến mức nào.
Trước khi so sánh các khối A, B, C hay D, bạn nên tự hỏi vài câu đơn giản. Con có năng lực hay sở thích nào nổi bật không? Con thích làm việc với con số, chữ nghĩa, hình ảnh hay con người? Con có kiên nhẫn với những việc lặp đi lặp lại không? Câu trả lời thật lòng sẽ giúp việc lọc ngành nhẹ đi nhiều. Đừng ngại viết chúng ra giấy, vì nhìn bằng mắt thường giúp người lớn lẫn trẻ nhỏ suy nghĩ rõ hơn.
Hiểu đúng về các khối thi
Khối thi là tổ hợp môn mà thí sinh đăng ký để xét tuyển đại học. Mỗi khối gắn với một nhóm ngành nhất định, nên việc chọn khối thường quyết định phần lớn hướng đi của con. Nhiều phụ huynh nghĩ khối chỉ là một ký hiệu trên phiếu đăng ký, nhưng thực ra nó gói cả một định hướng học tập từ lớp 10 đến lớp 12.
Khối A gồm Toán, Lý, Hóa, phù hợp với các ngành kỹ thuật, công nghệ và khoa học tự nhiên. Khối C gồm Văn, Sử, Địa, thường dẫn tới báo chí, ngôn ngữ, du lịch hoặc các ngành xã hội. Khối D gồm Toán, Văn và tiếng Anh, khá linh hoạt cho nhiều ngành kinh tế và ngoại ngữ. Con không cần thuộc lòng tất cả, chỉ cần hiểu khối nào đi với nhóm ngành nào để so sánh khi cần.
Điều bạn cần lưu ý là không phải trường nào cũng chấp nhận mọi khối cho cùng một ngành. Hãy đọc kỹ đề án tuyển sinh của từng trường từng năm, vì yêu cầu có thể thay đổi. Đội ngũ chúng tôi từng gặp trường hợp một em học rất giỏi nhưng suýt trượt nguyện vọng chỉ vì chọn nhầm khối so với yêu cầu của trường mình nhắm tới. Đó là một bài học nhớ đời cho cả gia đình em.
Ngành học và cơ hội nghề nghiệp
Chọn ngành không chỉ là chọn một cái tên nghe hay. Bạn nên xem nội dung học, cơ hội thực tập và nhu cầu lao động trong vài năm tới. Một ngành đang nóng hôm nay có thể bão hòa sau vài năm, nên đừng chỉ nhìn vào xu hướng ngắn hạn.
Khi tìm hiểu một ngành, hãy hỏi ba câu. Chương trình đào tạo có cập nhật kỹ năng thực tế không? Trường có kết nối doanh nghiệp để sinh viên thực tập không? Sau khi ra trường, sinh viên thường làm việc ở đâu? Những thông tin này thường tìm được qua trang tuyển sinh, các buổi ngày hội hướng nghiệp hoặc trò chuyện trực tiếp với cựu sinh viên. Lời kể của người đi trước đôi khi chân thực hơn mọi bảng số liệu.
Thu nhập giai đoạn đầu sự nghiệp cũng khác nhau khá nhiều tùy lĩnh vực. Về lâu dài, thu nhập còn phụ thuộc vào năng lực, kinh nghiệm và sự chủ động học thêm của mỗi người. Vì vậy, bạn đừng hứa với con rằng chọn ngành nào là chắc chắn giàu. Hãy để con hiểu rằng nghề nghiệp là một hành trình dài và sự nỗ lực cá nhân đóng vai trò lớn không kém.
Gợi ý cho từng nhóm học sinh
Với học sinh học đều các môn, bạn có thể giữ nhiều lựa chọn mở và so sánh thêm trước khi quyết định. Lúc này, việc làm rõ mục tiêu sống của con quan trọng hơn việc chọn khối nào cho an toàn.
Với con giỏi rõ rệt một nhóm môn, nên ưu tiên khối tận dụng được thế mạnh đó. Đây là cách làm mà đội ngũ chúng tôi thấy hiệu quả hơn nhiều so với việc cố ép con vào một khối mà con không có hứng thú. Con học tốt khi được học điều mình thích, và điểm số thường đi theo sự hứng thú đó.
Nếu con định theo các ngành đòi hỏi sức khỏe, kỹ năng giao tiếp hoặc làm việc với trẻ em, hãy tìm hiểu thêm về thực tế công việc. Có những bạn rất yêu thích giáo dục mầm non nhưng chưa hình dung hết áp lực hằng ngày. Một buổi trải nghiệm ngắn tại trường hoặc trò chuyện với giáo viên đang đi làm sẽ giúp con quyết định chắc tay hơn rất nhiều.
Phụ huynh đồng hành thế nào cho đúng
Vai trò của bạn là định hướng và lắng nghe, không phải áp đặt. Một cách đơn giản là cùng con lập bảng so sánh ba đến năm ngành đang cân nhắc. Ghi rõ ưu điểm, khó khăn, học phí và cơ hội việc làm của từng ngành. Khi nhìn trên giấy, con thường thấy rõ hơn mình đang nghiêng về đâu, và cũng dễ nhận ra ngành nào chỉ hấp dẫn vì cái tên.
Bạn cũng nên giữ bình tĩnh khi con thay đổi ý định. Ở tuổi này, đổi hướng là chuyện bình thường. Điều bạn cần để ý là con có lý do rõ ràng và đã chuẩn bị đủ thông tin trước khi đổi. Nếu con đổi vì mong muốn thật sự của mình, đó là dấu hiệu tốt của sự trưởng thành.
Nếu muốn hình dung rõ hơn về một khối thi cụ thể, bạn có thể đọc Khối C gồm những ngành nào? Những ngành nào HOT dễ xin việc. Bài Định hướng nghề nghiệp cho học sinh THPT: Chọn ngành nghề đúng cũng giúp con có cách tự nhìn lại bản thân trước khi quyết định. Ngoài ra, để theo dõi các quy định chính thức về tuyển sinh, bạn nên tham khảo cổng thông tin của Bộ Giáo dục và Đào tạo thường xuyên, vì thông tin chính thức luôn là căn cứ đáng tin nhất.
Để việc chọn lựa bớt áp lực
Chọn khối thi và ngành học là một quá trình, không phải một quyết định gói gọn trong một buổi tối. Bạn có thể bắt đầu sớm bằng cách trò chuyện thường xuyên với con, đọc các bài định hướng nghề nghiệp đáng tin cậy và theo dõi thông tin từ trường. Mỗi lần trò chuyện là một lần con hiểu bản thân hơn một chút.
Đội ngũ chúng tôi hiểu cảm giác lo lắng của người làm cha, làm mẹ khi con sắp bước vào ngã rẽ quan trọng. Nhưng khi cùng con đi từng bước, lắng nghe và chuẩn bị kỹ, việc chọn lựa sẽ nhẹ nhàng hơn nhiều. Hy vọng bài viết này giúp bạn tìm được hướng đi phù hợp nhất cho con mình.
