Trong quá trình tư vấn cho phụ huynh, đội ngũ chúng tôi gặp một câu hỏi lặp đi lặp lại: “Mua về rồi con không chịu chơi thì sao?” Có gia đình bỏ ra vài trăm nghìn cho một bộ lắp ráp, rồi sau một tuần món đồ nằm im trong góc kệ. Vì vậy, bài review đồ chơi STEM cho trẻ mầm non phát triển tư duy logic này không đi tìm món đắt nhất. Chúng tôi muốn chia sẻ cách chọn sao cho con thật sự chơi được và học được điều gì đó từ đó.
Vì sao nhiều món STEM bị bỏ xó sau vài ngày?
STEM là viết tắt của Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật và Toán học. Thị trường hiện nay có rất nhiều món mang nhãn này, từ bộ xếp hình gỗ đơn giản đến robot điều khiển bằng điện thoại. Món nào trên bao bì cũng ghi chữ “phát triển tư duy” thật to. Nhưng không phải món nào cũng hợp với trẻ mầm non.
Lý do phổ biến nhất là chọn sai độ khó. Một bé 3 tuổi và một bé 5 tuổi khác nhau khá nhiều về khả năng tập trung lẫn sự khéo tay. Bộ quá nhỏ khiến bé nản, còn món quá dễ lại làm bé chán nhanh vì không có thử thách nào. Sai ở bước này thì món đồ tốt đến đâu cũng khó giữ được hứng thú.
Ngoài ra, nhiều bài đánh giá trên mạng chỉ dừng ở nhận xét chung chung kiểu “bé nhà mình rất thích”. Những nhận xét như vậy hiếm khi nói rõ món đồ rèn kỹ năng nào. Vì thế, chúng tôi chia sẻ một số tiêu chí đúc kết từ quá trình làm việc với trẻ nhỏ, để bạn bớt mua nhầm.
Đồ chơi STEM thực sự mang lại lợi ích gì cho bé?
Nói rõ ngay từ đầu: đồ chơi STEM không phải liều thuốc biến trẻ thành thần đồng. Đúng hơn, nó là một môi trường an toàn để bé luyện hai kỹ năng nền tảng ở lứa tuổi này, là tư duy logic và khả năng giải quyết vấn đề.
Hãy hình dung bé đang xếp khối gỗ. Ban đầu bé chỉ muốn chồng cho thật cao. Khi tháp đổ, bé bắt đầu thắc mắc vì sao khối to nằm trên lại không vững. Khoảnh khắc ấy chính là lúc tư duy logic bắt đầu hình thành. Bé học quy luật nhân quả một cách tự nhiên, không cần bài giảng khô khan nào.
Người lớn chỉ cần đứng gần, quan sát và đặt câu hỏi gợi mở. Chẳng hạn hỏi “thử đặt khối nhỏ xuống dưới xem sao?” là đủ để bé tự thử nghiệm. Bé sẽ tự rút ra kết luận của riêng mình, và kết luận đó bền hơn nhiều so với điều bé được nghe giảng.
Một lợi ích khác ít được nhắc tới là làm quen sớm với khái niệm khoa học. Khi chơi bộ bánh răng, bé thấy quay bánh này thì bánh kia cũng quay theo. Bé chưa cần biết tên gọi “truyền động cơ khí”, nhưng đã hiểu cách mọi thứ vận hành. Sự tò mò đó chính là hạt mầm cho niềm ham học hỏi về thế giới xung quanh.
Đội ngũ chúng tôi từng ghi nhận khá rõ một trường hợp. Một bé 4 tuổi chơi với bộ ống nhựa nối, tự lắp một đường ống dài để đưa quả bóng từ trên cao xuống đất. Khi đường ống bị tắc ở khúc cong, bé không khóc. Bé tháo ra, kiểm tra khúc nào bị kẹt, rồi lắp lại theo hướng khác. Đó là kỹ năng giải quyết vấn đề mà không ít người lớn vẫn còn thiếu. Đồ chơi chỉ là công cụ, giá trị thật nằm ở quá trình bé tự mày mò và thử sai.
Tiêu chí chọn đồ chơi STEM cho trẻ mầm non
Độ khó cần vừa tầm với độ tuổi
Đây là tiêu chí quan trọng nhất, quyết định bé có chơi lâu dài hay không. Một gợi ý thực tế là chọn món mà bé có thể tự hoàn thành khoảng 70 đến 80 phần trăm mà không cần người lớn giúp. Nếu bé liên tục hỏi “mẹ ơi làm sao?”, món đồ đang quá khó. Nếu bé xong trong năm phút rồi bỏ đi, món đồ lại quá dễ.
Với bé từ 2 đến 3 tuổi, nên bắt đầu bằng khối xếp to bản, bộ lồng ly chén hoặc đồ chơi phân loại màu sắc và hình dạng. Bé 4 đến 5 tuổi có thể chuyển sang bộ lắp ráp chi tiết lớn hơn, hoặc các thí nghiệm đơn giản như trộn màu, nam châm hút. Bé 5 đến 6 tuổi thì các bộ có bánh răng, ròng rọc hay robot cơ bản sẽ kích thích tư duy tốt hơn.
An toàn là yếu tố không thể thương lượng
Trẻ mầm non thường đưa mọi thứ lên miệng để khám phá, nên chất liệu phải an toàn tuyệt đối. Bạn nên ưu tiên gỗ tự nhiên đã xử lý bề mặt kỹ, nhựa ABS nguyên sinh loại không chứa BPA, hoặc vải hữu cơ.
Khi mua, hãy kiểm tra các chi tiết nhỏ. Chi tiết nào lọt qua lõi cuộn giấy vệ sinh (đường kính khoảng 4 cm) thì không nên đưa cho bé dưới 3 tuổi vì nguy cơ hóc nghẹn. Sản phẩm có mùi nhựa hoặc hóa chất nồng cũng nên tránh. Các sản phẩm đạt chuẩn thường có ký hiệu CE hoặc ASTM trên bao bì, bạn nên xem kỹ trước khi thanh toán.
Đồ chơi mở giúp tư duy linh hoạt hơn
Đồ chơi mở là loại không có cách chơi cố định, như khối gỗ, ống nhựa hay nam châm. Bé có thể xếp thành nhà, cầu, con vật hay bất cứ thứ gì bé tưởng tượng. Ngược lại, đồ chơi đóng khung chỉ có một cách chơi, điển hình là bộ xếp hình theo mẫu. Loại này rèn sự kiên nhẫn nhưng hạn chế sáng tạo.
Trong quá trình quan sát, chúng tôi thấy trẻ quen đồ chơi mở thường linh hoạt hơn khi gặp vấn đề. Khi được hỏi làm sao nối hai khối gỗ lại với nhau, một bé quen đồ mở có thể dùng khối khác làm cầu nối, hoặc buộc bằng dây chun. Bé chỉ quen đồ đóng khung thì thường bối rối vì không có hướng dẫn sẵn.
Gợi ý thêm cho phụ huynh khi chọn đồ chơi
Trước khi mua, bạn nên để ý con thích kiểu hoạt động nào: xếp chồng, tháo lắp, hay tự nghĩ ra trò riêng. Ghi lại con chơi được bao lâu và phản ứng ra sao khi gặp chỗ khó. Những quan sát nhỏ này cho bạn biết con cần gì hơn bất kỳ bảng xếp hạng nào. Nếu muốn tìm thêm hoạt động phù hợp, bạn có thể tham khảo các trò chơi giúp trẻ rèn luyện kỹ năng, hoặc đọc thêm về những trò chơi sáng tạo cho trẻ mầm non.
Nếu bạn quan tâm đến việc đưa công nghệ vào giáo dục từ sớm, bài về kỹ năng số mà giáo viên cần chuẩn bị cũng là góc nhìn đáng đọc. Về phía trẻ, một buổi chơi vừa sức, có người lớn đồng hành và cho con thoải mái thử sai thường mang lại kết quả tốt hơn nhiều so với mua thật nhiều món cùng lúc.
Bạn cũng có thể tham khảo thêm hướng dẫn chung của Bộ Giáo dục và Đào tạo về các hoạt động học tập phù hợp với lứa tuổi mầm non, để có thêm cơ sở khi lựa chọn.
Kết luận
Chọn đúng đồ chơi STEM giúp trẻ mầm non phát triển tư duy logic một cách tự nhiên, qua những trò chơi vui vẻ. Bạn không cần áp lực chuyện con phải hơn bạn bè. Hãy để bé được chơi, được sai và được làm lại. Mỗi lần tháp đổ, mỗi lần lắp nhầm, mỗi lần tự sửa lỗi đều là một lần tư duy của bé được rèn giũa.
Bắt đầu từ những món đơn giản, đúng độ tuổi và đúng sở thích của con là cách an toàn nhất. Chúc bạn và bé có những giờ chơi thật vui và bổ ích.
